Glisemik indeks (Gİ) ne anlama geliyor?

Glisemik indeks (Gİ) ne anlama geliyor?
“Gİ”, “Glisemik ındeks” kavramının kısaltılmış halidir. Bir besinin glisemik indeksi, onun “kan şekerini yükseltme özelliği”ni ifade eder.

Glisemik indeks 0 ile 100 arasında değişir. Bir yiyeceğin Gı değeri 100’e ne kadar yaklaşırsa, o besin o oranda sorunlu demektir. Çünkü glisemik indeksi düşük besinler insülin cevabını azaltırken, yüksek Gİ’li besinler kan şekerini çok fazla ve hızlı yükseltip şiddetli “insülin-şeker dalgalanmaları”na sebep olur.


Bu dalgalanmalar kan şekerinin ayarlanmasını, kan yağlarının dengelenmesini güçleştirir. Trigliseridi yükseltir. HDL kolesterolü azaltır. Hipoglisemi ataklarını sıklaştırır. Yeme kontrolünü güçleştirir.

Kilo almayı, özellikle göbek, bel bölgesinde yağ depolamayı kolaylaştırır. Karaciğeri yağlandırır. Damarlarınızı hızlı yaşlandırır. Sizi önce diyabet adayı (prediyabet), sonra da şeker hastası (diyabet) yapar!

Glisemik indeksi düşük besinlerse kan şekerini daha yavaş ve daha az yükselttiğinden gereksiz insülin banyolarını engeller ve yukarıdaki sorunların çoğunu önler.

Gİ hangi besinler için söz konusu?

Besinleri glisemik indekslerine göre değerlendirmek, karbonhidrat grubu yiyecekler için söz konusudur. Protein ve yağlar için böyle bir değerlendirme yoktur.

Bununla birlikte karbonhidratlarla birlikte yenen protein ve yağların yapısı, o karbonhidratın Gı değerini etkiliyor, kan şekerini ne yönde etkileyeceğine katkıda bulunabiliyor.

Örneğin glisemik indeksi yüksek bir besin (patates) yağda kızartıldığında Gİ’si artıyor, tehlike büyüyor…

Uygulaması hem kolay hem zor

Düşük glisemik indeksli bir beslenme planı oluşturmak hem kolay, hem zor. Öncelikle yerleşik bazı “kötü alışkanlıklardan” vazgeçmeniz gerekiyor.

Biz (millet olarak) şekerli, unlu ve nişastalı yiyecekleri çok seviyoruz. Börek, baklava, açma, poğaça, kadayıf, unlu-sütlü tatlılarla aramız çok iyi! Pirinç pilavına, kızarmış patatese bayılıyoruz. Bilhassa rafine edilmiş şekerler (bakkal şekeri, mısır fruktozu) ve bu şekerlerle yüklü gıdalar (paketlenmiş atıştırmalık yiyecekler, meşrubatlar) glisemik indeksi çok yüksek besinler ve son yıllarda bu “kötü besinler”den de hoşlanmaya başladık.

Oysa çok sevdiğimiz, görünce dayanamayıp hiç olmazsa şöyle ucundan bir parça yediğimiz baklava, kurabiye, açma, poğaça, börek, çörek, reçel ve patates gibi besinlerin pek çoğu birer glisemik indeks şampiyonudur.
Bu listeye irmikli ve unlu tatlıları, cezeryeyi, meyve kompostoları ve özellikle meyve suyu konsantrelerini de eklemeniz gerekir.

Sofralarımızdan eksik olmayan beyaz pirinç, beyaz ekmek, undan üretilmiş makarna da glisemik indeksi yüksek besinlerdir. Bunların hepsinden vazgeçmek yerine kademeli bir geçiş yapmanız daha kolay olabilir.

Muz mu, kivi mi?

Bazı besinlerin “doğuştan” yüksek Gİ değeri var. Bazılarını da biz sonradan yüksek Gı’li hale getiriyoruz.

Bir besin ne kadar çok fiziksel ya da kimyasal işlemden geçirilir, ne kadar çok ezilir, parçalanır, inceltilirse, ne kadar çok kavrulur, kızartılır, pişirilirse glisemik indeksi o oranda yükseliyor. Bir gıdanın, bir besinin fabrikada işlenip pakete girmesi şu veya bu şekilde Gİ değerinin yükselmesi anlamına geliyor. Fındığın Gİ değeri makul rakamlardadır ama çikolataya girip “fındıklı çikolata” olunca iş karışıyor!

Ne yazık ki glisemik indeksi yüksek bir gıda aynı kaloride olsa bile glisemik indeksi düşük bir diğer gıdaya oranla daha yüksek kilo yapma kapasitesine sahip.

Mesela glisemik indeksi 50’nin altında olan meyvelerden kivinin, 50’nin üstünde olan muza göre kilo yapma olasılığı daha azdır. Aynı kaloride muz ve kivi yediğinizde muz ile kilo alma ihtimaliniz daha fazla. İncir, karpuz, üzüm de muz gibi etkiliyor.

Gİ diyeti özellikle kimler için önemli?

* Reaktif hipoglisemisi olanlar
* Kişisel sağlık geçmişinde polikistik over sendromu bulunanlar
* Aile hikâyesinde çok sayıda erişkin tipi diyabet bulunanlar
* Karın-göbek-gıdık bölgelerinde yağ depolayanlar
* Gebelik diyabeti hikâyesi olanlar
* ıri bebek doğuranlar
* HDL kolesterolü düşük olanlar
* Trigliseridi yüksek saptananlar
* Açlık şekeri 100, tokluk şekeri 140 mg/dl’nin üzerinde bulunanlar

Şu belirtiler varsa düşük Gİ’li beslenin

* Tatlıya aşırı istek duyuyorsanız, tatlı krizleri (dondurma, çikolata…) yaşıyorsanız

* Unlu karbonhidratlardan (kek, börek, çörek, simit, pasta, açma, poğaça, pizza, makarna) fazlaca hoşlanıyorsanız

* Tatlı ve karbonhidrat yedikten sonra günün geri kalan kısmında iştahınızı kontrol etmekte zorlanıyorsanız ve/veya 1-2 saat sonra yorgun düşüyor uyukluyorsanız ve/veya özellikle bedeninizin üst kısmında terleme atakları yaşıyorsanız ve/veya anlama, öğrenme, konsantre olmada zorlanıyorsanız

* Bel çevreniz kadınsanız 84, erkekseniz 94 cm’den genişse ve/veya bel-kalça oranınız erkekseniz 0,9’dan, kadınsanız 0,8’den fazlaysa

* Tatlı yedikten sonra kalp çarpıntılarından yakınıyorsanız

* Geceleri terlemelerle uyanıyorsanız

* Vücudunuz su toplamaya eğilimliyse, çok sık su içme ihtiyacı duyuyorsanız

* Aç kaldığınızda panik atak benzeri nöbetler yaşıyorsanız, düşük glisemik indeksli beslenmenizde fayda olabilir.

70 KG ÜSTÜNDE AĞIRLIĞI OLANLAR İÇİN

1. GÜN
KAHVALTI
* 60 g (2 ince dilim) yağsız beyaz peynir
* 3-4 zeytin
* 50 g (2 ince dilim) kepekli ekmek
* Domates, salatalık (yağsız)

ARA ÖĞÜN
* 100 g (1 küçük boy) elma
* 5-6 adet fındık

ÖĞLE YEMEĞİ
* Salata (yağsız, sirke ve limon serbest)
* 6 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği
* 200 g (1 su bardağı) yağsız yoğurt
* 4 çorba kaşığı makarna
* 25 g (1 ince dilim) esmer ekmek

ARA ÖĞÜN
* 200 g (2 küçük boy) portakal
* 2 adet kepekli grissini

AKŞAM YEMEĞİ
* Salata (yağsız)
* 1 kepçe çorba
* 120 g (4 köfte kadar) kırmızı et
* 4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği
* 25 g (1 ince dilim) esmer ekmek

ARA ÖĞÜN
* 100 g (1 küçük boy) elma
* 200 g (1 su bardağı) yağsız süt

70 KG’DAN DAHA AZ AĞIRLIĞI OLANLAR İÇİN

1. GÜN
KAHVALTI
* 60 g (2 ince dilim) yağsız beyaz peynir
* 3-4 zeytin
* 50 g (2 ince dilim) kepekli ekmek
* Domates, salatalık (yağsız)

ARA ÖĞÜN
* 100 g (1 küçük boy) elma
* 2 adet kepekli grissini

ÖĞLE YEMEĞİ
* Salata (yağsız, sirke ve limon serbest)
* 4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği
* 200 g (1 su bardağı) yağsız yoğurt
* 25 g (1 ince dilim) esmer ekmek
* 2 çorba kaşığı bulgur pilavı

ARA ÖĞÜN
* 100 g (1 küçük boy) portakal
* 2 adet kepekli grissini

AKŞAM YEMEĞİ
* Salata (yağsız)
* 1 kepçe çorba
* 90 g (3 köfte kadar) kırmızı et
* 4 çorba kaşığı etsiz sebze yemeği
* 25 g (1 ince dilim) esmer ekmek

ARA ÖĞÜN
* 100 g (1 küçük boy) elma
* 200 g (1 su bardağı) yağsız süt